پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - نيك شهر
نيك شهر

سيماي منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان نيك شهر

 

شهرستان نیکشهر با مساحتی در حدود 2/393/000 هکتار و با جمعیتی بالغ بر 150/000 در منتهی الیه جنوب غربی استان سیستان و بلوچستان قرار دارد این شهرستان از شمال و شمال شرقی به ایرانشهر، از جنوب به شهرستان چابهار و از غرب به ارتفاعات بشاگرد و از شرق به دو راهی جکیگور و راسک محدود می‏شود.

این شهرستان دارای 5 بخش و 816 آبادی می‏باشد که بین طولهای جغرافیایی 60 درجه و 13 دقیقه و عرض جغرافیایی 22 درجه و 13 دقیقه واقع می‏باشد . از دید توپوگرافی نیکشهر منطقه‏ای کوهستانی می‏باشد بطوریکه 98% آن را کوهها وارتفاعات و باقیمانده آن را دشتها ، بیابانها و شنزارها تشکیل می‏دهند.

ارتفاع شهرستان از سطح دریا 450 متر می‏باشد و چانف با ارتفاع 2110 متر از سطح دریای آزاد مرتفع‏ترین نقطه درسطح کل شهرستان محسوب می‏شود.

آب وهوای شهرستان گرم و نیمه مرطوب با تابستانهای طولانی و سوزان که همراه با شرجی بودن هوا نیز می‏باشد. زمستان آن کوتاه و معتدل که دربعضی از سالها در مناطق تنگ سرحه و چانف به زیر صفر می‏رسد که موجب یخ بستن آبها می‏شود. درجه حرارت هوا متغیر و درتابستان و بهار بین 49- 38 درجه و درفصل پاییز و زمستان بین 25-5 درجه نوسان دارد. بارندگی سالیانه زیر 150 میلیمتر می‏باشد، بخشی از بارندگی منطقه ناشی از ابرهایی هستند که از اقیانوس هند سرچشمه گرفته و به سوی شمال جریان می‏یابند که این امر بیشتر در فصل تابستان صورت می‏گیرد.

بارندگی منطقه از جهت مقدار بسیار کم و درعین حال بسیار نامنظم می‏باشد بدین معنی که مقدار نزولات آسمانی از سالی به سال دیگر تفاوت کلی و فاحشی نشان می‏دهد. بعنوان مثال مقدار بارندگی براساس گزارش اداره هواشناسی چابهار درسال 1367، 45 میلیمتر و درسال 1360، مقدار آن 5/352 میلیمتر بوده است و ازسال 77 به بعد بعلت بروز پدیده خشکسالی بارندگی یا نبوده، اگر هم بوده اغلب بارش بصورت پراکنده و رگبار و به مقدار خیلی کم بوده است .

شهرستان نیکشهر دارای دو حوزه آبخیز اصلی می‏باشد:

1-  بخش حوزه آبریز جازموریان: که کلیه آبهای سطحی و سیلابهای مناطق مسکوتان، لاشارو قسمتی از رودخانه‏ها وآبراهه‏های فنوج که 6/15% مساحت شهرستان را تشکیل می‏دهند به سوی آن سرازیر می‏شوند.

2-  حوزه آبریز دریای عمان: که سیلابهای سطحی این مناطق بسوی دریای عمان سرازیر می‏شوند مساحت این حوزه 4/84% است و رودخانه‏ها و آبراهه‏های نیکشهر و کاجو را در برمی‏گیرد.

ازکل مساحت 2/393/000 هکتاری شهرستان 1/231/866 هکتار آن را اراضی مرتعی ، 148/000 هکتار را جنگل و 1/211/233 هکتار آن را اراضی بیابانی که از این مقدار 57031 هکتار آن را تپه‏های شنی تشکیل می‏دهد.

1- جنگل : پوشش گیاهی بخش جنوبی استان بواسطه وجود شرایط خاص آب و هوایی حاکم بر منطقه که رطوبت و حرارت نسبتاً بالا از مشخصات بارز آن می‏باشد با سایر نقاط استان کاملاً متفاوت است . گونه‏های موجود عمدتاً از نوع نباتات گرمسیری می‏باشند. از لحاظ تراکم و تنوع گونه‏ها این شهرستان دارای موقعیت خاصی است که عمده گونه‏های آن کهور محلی، چگرد، داز، پیر، کنار و استبرق می‏باشد که درسطح شهرستان پراکنده‏اند. از دیگر گونه‏های همراه با گونه‏های غالب می‏توان از جک ( شیشم) ، گز روغن، کلیر، جُگر، گیشتر، ناترک و اسکنبیل را نام برد.

گرچه جنگلهای استان وخصوصاً شهرستان را نمی‏توان با جنگلهای دیگرمناطق کشور مقایسه نمود. اما از لحاظ تنوع گونه‏های گیاهی از زمینه مساعدی برای توسعه برخوردار می‏باشد. مساحت جنگلهای شهرستان 148/000 هکتار یعنی معادل 7/4% مساحت کل شهرستان می‏باشد.

گونه‏هایی مثل داز، ناترک ، تاغ، گز در مسیلها و رودخانه‏ها مشاهده می‏شوند، خصوصاً گونه داز که درچنین مکانهایی پراکنش بسیار خوبی دارد.

این گونه استفاده فراوانی درسطح منطقه دارد مخصوصاً در اقتصاد روستائیان جایگاه ویژه‏ای دارد. از برگ داز انواع مختلف صنایع دستی مثل خورجین، سوند ، حصیر، الک ، ریسمان ، کلاه ، بادبزن و دهها وسیله دیگر ساخته می‏شود. چنانچه برنامه‏ریزی مفید و اصولی در زمینه بهره‏برداری از آن صورت بگیرد می‏توان کمک بهتر و بیشتری به مردم محروم منطقه نمود.

گز روغن : گیاه گز روغن در شرایط بسیار سخت مستقر می‏شود. انتشار این گونه روی مناطق سنگلاخی و جایی که کوچکترین اثری از خاک وجود ندارد اعجاب برانگیز است . امروزه برداشت کامل بذر این‏گونه با ارزش توسط افراد محلی بمنظور مصرف آجیلی باعث شده است که زادآوری آن از طریق بذر بطور کامل متوقف شود.

مصارف مختلف گز روغن ( مصارف محلی و صنعتی )

1- از بذر آن به عنوان آجیل استفاده می شود.

2- گلهای گز روغن مورد توجه زنبور عسل می‏باشد.

3- از پوست آن در تهیه تشک ، کاغذ و طناب استفاده می‏شود.

4- صمغ آن در چاپ نقش و نگار روی پارچه های پنبه‏ای یا چیت مورد استفاده قرار می‏گیرد.

5- روغن آن که شبیه روغن زیتون است بعنوان روغن جدا دهنده روی پوشش های پلی‏استر مورد مصرف قرارمی‏گیرد. همچنین در روغنکاری ساعتهای مچی و دیواری یا چرخهای خیاطی و ماشینهای ظریف مورد استفاده قرار می‏گیرد.

6- برگهای تازه ، گلها و میوه جوان آن همانند سبزی مصرف غذایی دارند.

موارد استفاده دارویی گز روغن :

ریشه : در هضم غذا کمک می‏کند و به عنوان چاشنی یا ادویه مصرف می‏شود ، برای درمان سوزاک و تب زرد مورد استفاده قرار می‏گیرد. از ریشه پودر شده مخلوط با نمک ضمادی تهیه می‏کنند که در تورم‏های غده‏ای موثر است .

پوست : در درمان خارش مورد استفاده است و صمغ قرمز آن برای درمان حالتهای اسهالی مصرف می‏شود. جوشانده پوست و ریشه به صورت حمام آب گرم یا کمپرس محلول گرم برای رفع اسپاسم یا انقباض های عضلانی مفید است .

گل : گلها دافع کرم ، در درمان بزرگ شدگی طحال ، ضد نفخ ، معالج صفرا و برونشیت است .

برگ : برگها را به عنوان یک ماده مدر برای درمان سوزاک می‏خورند که قی‏آور نیز است.

میوه : میوه آن در معالجه ناراحتی‏های کبد ، طحال ، دردهای آرتروز ، کزاز و فلج بکار می‏رود.

روغن : روغن آن در زخم‏های جذامی مورد استفاده قرار می‏گیرد همچنین برای درمان روماتیسم به صورت مصرف خارجی بکار می‏رود و در تهیه کرم‏های آرایشی استفاده می‏شود.

درسالهای اخیر بعلت خشکسالی‏های متوالی و نیز نیاز مفرط روستائیان به مواد سوختی وضعیت جنگلهای شهرستان نامطلوب و از وضعیت خوبی برخوردار نیستند.

نیاز مبرم مردم به پایه‏های چوبی جهت حصارکشی باغها ، احداث سایبان و ساخت کپر و موارد دیگر باعث قطع گونه‏های مختلف درختی و کاهش سطح جنگلهای شهرستان شده است .

مرتع :

طبق برآورد انجام شده شهرستان نیکشهر دارای 1/231/866 هکتار مرتع است که از این میزان 15000 هکتار آنرا مراتع متوسط و باقیمانده یعنی 1/711/866 از نوع مراتع فقیر تا خیلی فقیر هستند. دامداری درسطح منطقه گسترش آنچنانی ندارد. دراکثر قریب به اتفاق روستاها پرورش بز و گاو اهمیت بیشتری دارد و در کنار آن پرورش میش و شتر نیز دیده می‏شود.

پرورش بز بنا به دلایلی از جمله قدرت راهپیمایی بالا با توجه به کوهستانی بودن منطقه، وجود غذای دستچر مناسب ذائقه بز ، توان و تحمل بالا در برابر شرایط بد آب و هوایی و مقاوم بودن به امراض از اهمیت بیشتری برخوردار است. از مناطق مستعد برای دامداری می‏توان به کارچان ( بخش قصرقند) چاهان ( بخش مرکزی ) مسکوتان ( بخش فنوج ) اشاره نمود.

دامداران به نسبت زیادی متکی به علوفه مراتع هستند بطوریکه بیش از 70% منابع غذایی دامها از سطح مراتع تامین می‏گردد. ییلاق و قشلاق به معنای واقعی آن در سطح شهرستان وجود ندارد. اما گاهاً دامداران ارتفاعات تنگ سرحه و چانف اقدام به کوچ می­کنند.

وضعیت بیابانها : براساس برآورد اداره کل منابع طبیعی استان وسعت بیابانهای شهرستان بالغ بر 1/211/233 هکتار می‏باشد که از این میزان 57031 هکتار آن را تپه‏های شنی تشکیل می‏دهد، چرای مفرط دامها از مراتع ، تخریب بی‏رویه جنگلها و بوته‏کنی ، کمبود بارندگی و تبخیر زیاد، خشکسالیهای پی درپی و وزش بادهای شدید بر وسعت بیابانها افزوده و می‏افزاید.

هم اکنون حرکت شنهای روان در روستاهایی مثل سیف‏آباد، سورجاه واسپکه و بعضی از روستاهای فنوج مثل رمش مشکلات بسیار زیادی برای مردم این روستاها بوجود آورده است. مناطقی مثل کارچان، چاهان، و جنوب نیکو جهان و بسیاری از مناطق دیگر در معرض بیابانی شدن قرار دارند. شیب شنهای روان از طریق نهالکاری ومالچ پاشی از شیوه‏های مناسب برای مقابله با این بحران می‏باشند.

چاپ | ارسال به ديگران  |