پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - خاش
خاش

سيماي منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان خاش

مقدمه :

فقر روزافزون مراتع و دیمزارها ، سیلهای مخربی که مرتباً روستاها و حاشیه شهرها را تهدید می کند، مهاجرت بی رویه روستائیان به شهرها و رسوب‏گذاری درمخازن سدهای بزرگ و کاهش طول عمر مفید آنها و فرسایش خاک و نابودی پوشش گیاهی همه و همه نشان از اختلال در واحدهای تولیدی طبیعت یعنی حوزه های آبخیز دارند. این درحالی است که می توان با مدیریت صحیح ، علمی و منطقی برحوزه های آبخیز با اجرای اقدامات متنوع آبخیزداری از این همه معضلات جلوگیری و توان و استعداد طبیعت در خدمت توسعه و آبادانی و پیشرفت بشر قرار داد.

بطور کلی اقدامات آبخیزداری می تواند تأثیرات شگرفی برحذف عوامل ناپایدار کننده توسعه داشته  و از پیامدهای ناگوار خشکسالی ، سیل ، فرسایش و غیره جلوگیری و زمینه های توسعه پایدار را فراهم نماید. از مهمترین نتایج و تاثیرات این گونه اقدامات می‏توان به موارد ذیل اشاره کرد.

1- حفظ آب با جلوگیری از هدر رفت نزولات آسمانی و تغذیه منابع آبی سطحی و تحت الارضی.

2- کاهش خطرات ناشی از سیل به مزارع ، تاسیسات ، مناطق مسکونی ، راهها و...

3- کاهش فرسایش و حفاظت خاک

4- تقویت پوشش گیاهی

5- ایجاد زمینه افزایش سطح زیرکشت و ازدیاد تولید و افزایش بازده سرمایه گذاریها.

6- ایجاد زمینه اشتغال و حفظ و توسعه مشاغل

7- جلوگیری از مهاجرت بی‏رویه از روستاها به شهرها

 

حوزه‏های آبخیز استان:

استان سیستان و بلوچستان دارای 17087000 هکتار حوزه آبخیز است که این وسعت متشکل از 5 حوزه آبخیز به شرح ذیل می‏باشد.

1- حوزه آبخیز هامون سیستان به مساحت 2004700 هکتار

2- حوزه آبخیز کویرلوت به مساحت 3234200 هکتار

3- حوزه آبخیز هامون جازموریان به مساحت 3313900 هکتار

4- حوزه آبخیز ماشکید به مساحت 3700000 هکتار

5- حوزه آبخیز دریای عمان به مساحت 4834200 هکتار

مقایسه منابع آبی استان با کل کشور:

عنوان

کل کشور

استان

مساحت

1648195 کیلومتر مربع

187502 کیلومترمربع

میانگین بارندگی

275- 224 میلیمتر

120- 110 میلیمتر

حجم بارش

413 میلیارد مترمکعب

20 میلیارد مترمکعب

پتانسیل آب سطحی

93 میلیارد مترمکعب

8/4 میلیارد مترمکعب

پتانسیل آب زیرزمینی

64 میلیارد مترمکعب

4/1 میلیارد مترمکعب

 

مشارکت در اجرای عملیات آبخیزداری :

ویژگی خاص اجرای عملیات آبخیزداری در شهرستان خاش و خصوصاً منطقه تفتان موضوع مشارکت‏های مردمی در اجرای طرحهای آبخیزداری است به نحوی که رتبه نخست مشارکت در سطح استان و جایگاهی برجسته در سطح کشور را به خود اختصاص داده است . این فعالیتها از سال 71 با اجرای عملیات سنگی در منطقه درودی تفتان با مشارکت مردم همان منطقه آغاز و سپس در سالهای بعد به مناطق و آبادیهای مجاور در سرتاسرحاشیه تفتان با حضور پرشور جوانان و بزرگسالان ادامه یافت به نحوی که طی 16 سال گذشته حجمی معادل 89750 مترمکعب عملیات سنگی ملاتی و گابیونی در قالب 372 مورد و حدود 20000 مورد بند خشکه چین به حجم حدود 196224 مترمکعب با مشارکت آبخیزنشینان اجرا شده است ، که به نسبت میزان اعتبارات حجم کار انجام شده بسیار گسترده بوده است . میزان مشارکت با توجه به شرایط خاص هرمنطقه و طی زمانهای مختلف از 20 تا 80% متفاوت بوده است که موجب صرفه‏جویی و کاهش هزینه‏ها و اجرای هرچه بیشتر عملیات شده است.

تشکیل اکیپ‏های خودجوش مردمی با مدیریت و برنامه‏ریزی مدیریت آبخیزداری استان از دیگر اثرات مفید این حرکت است، به نحوی که ظرفیت و توان فنی و اجرایی این گونه فعالیت‏ها را به طور چشمگیری بالا برده است و باعث ایجاد فرهنگ مشارکت، خودباوری و احساس مسئولیت و مالکیت معنوی که خود موجب احیاء و حفظ و نگهداری و گسترش هرچه بیشتر این فعالیت‏ها می‏شود، گردیده است.

مجموع اعتبارات و عملیات آبخیزداری درسال 1386 در شهرستان خاش:

اعتبار 9500000000 ریال از محل اعتبارات ملی و استانی به تعداد 6 پروژه در حوزه‏های سنیب ، کوته، مهران ولان ، سنگان ، کشیگان ایرندگان و گونیچ و تعداد یک پروژه مطالعاتی در حوزه گزک با وسعت 7500 هکتار.

حجم عملیات سنگی و ملاتی و گابیونی به میزان 15278 مترمکعب. به تعداد 40 مورد سازه با حجم مخازن حدود 350000 مترمکعب

زمینه اشتغال موقت 18428 نفر روز

تعداد روستاهای بهره‏مند 53 روستا با 3200 خانوار جمعیت.

حوزه‏های مطالعات تفصیلی اجرایی حوزه‏های آبخیز شهرستان خاش:

ردیف

نام زیرحوزه

مساحت

1

سرزردان

10000 هکتار

2

چهزار

10000 هکتار

3

گوانیچ

6306 هکتار

4

کوته و سنیب

4330 هکتار

5

سنگان

8614 هکتار

6

بیدک

10000 هکتار

7

کشیگان ایرندگان

9730 هکتار

8

پخش سیلاب ترشاب

500 هکتار

9

سرنایی

10000 هکتار

10

پخش سیلاب گوهرکوه خاش

2500 هکتار

11

گزک

7500 هکتار

 

جمع

79480 هکتار

 

مجموع عملیات انجام شده در حوزه تفتان از آغاز عملیات درسال 1371 تا 1386

ردیف

شهرستان

عملیات خاکی

سنگی ملاتی

گابیونی

خشکه چین

تراس بندی

عملیات کپه کاری

حجم مخازن

1

خاش

تعداد

حجم

1

172424

252

110000

120

30000

20000

196225

94 هکتار

255

2582000

2

زاهدان

تعداد

حجم

-

-

450

71490

350

24880

4500

66624

-

-

5000000

 

جمع

تعداد

حجم

1

172424

702

181490

470

54880

24500

262849

94

255

7582000 مترمکعب

 

عملیات انجام شده در حوزه تفتان به تفکیک طرح و پروژه از سال 1371 تا 1386

ردیف

پروژه

خاکی

سنگی ملاتی

گابیونی

خشکه چین

حجم مخازن

1

سنگان

تعداد

حجم

1

172424

55

10000

-

-

-

-

600000

2

سنیب

تعداد

حجم

-

-

52

13500

55

13750

9000

90000

682000

3

مهران ولان

تعداد

حجم

-

-

75

18750

-

-

500

5000

250000 مترمکعب

4

کوته

تعداد

حجم

-

-

70

17500

65

16250

10500

101224

350000

 

عملکرد مدیریت آبخیزداری درشهرستان خاش از ابتدای فعالیت ( سال 1371 تا 1386 )

ردیف

عنوان

تعداد

حجم ( مترمکعب)

1

خاکی

216

3307000

2

سنگی ملاتی

292

125000

3

گابیونی

120

30000

4

خشکه چین

20000

196224

5

تراس بندی

94 هکتار

-

6

کپه کاری

665 هکتار

-

7

پروژه های مطالعه شده

11

به مساحت 79480 هکتار

 

لازم به ذکر است که درسطح شهرستان خاش تعداد 17 مورد بند خاکی تراکمی با حجم مخازن 000/589/15 مترمکعب احداث گردیده است .

حجم مخازن کلیه سازه های آبخیزداری در سطح شهرستان 000/200/35 مترمکعب

حجم آب استحصال شده تاکنون 000/000/98 مترمکعب

ضمناً هم اکنون تعداد 47 گروه کاری فعال جهت اجرای پروژه های آبخیزداری درسطح شهرستان وجود دارد.

اهداف کلی اجرای پروژه های آبخیزداری درسطح شهرستان :

1- حفاظت خاک و کنترل فرسایش

2- کنترل سیل و رسوب

3- بهبود وضعیت پوشش های گیاهی

4- افزایش بیلان آبی سفره های زیر زمینی در مناطق دشتی

5- کاهش اثرات ناگوار خشکسالی برمنطقه

6- ایجاد اشتغال و جلوگیری از مهاجرت روستائیان به شهرها

 

چاپ | ارسال به ديگران  |